Maand: april 2024

De sociale zekerheid is jarig

Posted on By Veerle Baert

De sociale zekerheid viert dit jaar haar 80e verjaardag. Op 20 april 1944, werd het voorontwerp van de sociale zekerheid ondertekend door vakbondsleiders en werkgevers. In de loop van die 80 jaar is de sociale zekerheid een integraal onderdeel geworden van ons dagelijks bestaan. Vanaf de wieg tot aan ons overlijden is het een constante factor. Het belang ervan valt niet te onderschatten.

De klassieke sociale zekerheid bestaat uit 7 takken waaronder het pensioen, werkloosheidsvergoedingen en de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen.

Maar laten we het vandaag eens hebben over een specifiek onderdeel: personen met een beperking. De overheid streeft ernaar om personen met een handicap zo goed mogelijk te ondersteunen. Mensen met een handicap hebben recht op een uitgebreid scala aan fiscale en sociale maatregelen. Alleen is het in België door zijn complexe staatsstructuur niet eenvoudig om te krijgen waar je als persoon met een beperking recht op hebt.

Het probleem is dat veel mensen met een handicap of chronische ziekte onvoldoende geïnformeerd worden over de tegemoetkomingen waar ze recht op hebben, en hoe hun uitkeringen veranderen bij wijzigingen in hun gezinssituatie of werkstatus. De informatie is versnipperd, medewerkers zijn soms zelf niet op de hoogte, wetgeving is ondoorzichtig en informatietools zijn niet gebruiksvriendelijk. Bovendien is de informatie vaak opgesteld in ingewikkelde taal, wat het voor velen nog moeilijker maakt om te begrijpen.

Onlangs wou ik de aanvraag doen voor de aankoop van een elektrisch voorzetsysteem voor mijn rolstoel. Mijn chronische rugpijn in combinatie met de slechte staat van de voetpaden dwingt me richting elektrische ondersteuning. In december breng ik een bezoek aan de verstrekker. Een maand later kan ik een proefrit maken en na die positieve ervaring ga ik over tot de aanschaf. Maar dan begint de zoektocht want voordat je een bestelling voor een hulpmiddel kan plaatsen moet je toestemming krijgen van het Vlaams agentschap voor personen met een handicap (VAPH). Doe ik dat bij het VAPH zelf of bij het ziekenfonds? Ook de verstrekker twijfelt. Ik gok op het VAPH maar krijg kop noch staart aan de info op de website. Het ziekenfonds dan maar. Ook hun website maakt me niet wijzer. De chatbox laat zich niet van zijn beste kant zien. Een telefoontje dan maar. Ik word van de ene naar de andere dienst gestuurd. Een week later belt een ergotherapeut me op om het dossier in gang te steken. We zijn dan intussen maart. Het dossier wordt opgemaakt en in april krijg ik sneller dan verwacht de toestemming van het VAPH om de bestelling te plaatsen. De levering van het toestel zal hopelijk tegen de zomer rond zijn. Het heeft me vele uren gekost om de juiste informatie te vinden en dit dossier in orde te krijgen. Ik ben sociaal werker van opleiding en geef er zelfs les in. Men zou kunnen aannemen dat ik de weg weet, maar ik vraag me dagelijks af hoe mensen met een beperking die minder geletterd zijn, dit voor elkaar krijgen.

Opnieuw investeren in de zorg voor mensen met een handicap is niet alleen een kwestie van prioriteit maar ook een kwestie van rechtvaardigheid en menselijkheid. Het is hoog tijd dat we een systeem creëren waarin elke zorgvraag van een persoon met een handicap een adequaat en passend antwoord krijgt. Een passend antwoord begint met het vereenvoudigen van de toegang tot zorg. Het huidige doolhof van bureaucratische procedures dient te worden afgeschaft. Mensen met een handicap en hun families moeten niet langer verdwalen in een kafkaëske wereld van formulieren en telefoontjes, maar moeten moeiteloos de zorg kunnen vinden waar ze recht op hebben. Daarnaast is een passend antwoord ook synoniem aan een eerlijke financiering. Personen die recht hebben op een ‘persoonsvolgend budget’ moeten niet alleen dit budget ontvangen, maar ook een financiering die daadwerkelijk overeenkomt met hun zorgbehoefte. Het is onaanvaardbaar dat mensen met een handicap worden beperkt in de zorg die ze kunnen ontvangen vanwege ontoereikende financiële middelen Een passend antwoord moet ook betekenen dat de beschikbare middelen voor zorg snel en efficiënt worden ingezet. Het is schrijnend en onrechtvaardig om mensen met een handicap jarenlang op wachtlijsten te laten staan voor de zorg die ze nodig hebben. Het is de hoogste tijd dat we de daad bij het woord voegen en daadwerkelijk investeren in de zorg voor mensen met een handicap. Laten we een systeem creëren waarin zij de zorg en ondersteuning krijgen die ze verdienen, zonder bureaucratische rompslomp, zonder financiële belemmeringen en zonder onnodige vertragingen. Hun welzijn en waardigheid moeten onze hoogste prioriteit zijn.

Rolstoel Barbie

Posted on By Veerle Baert

Een Barbie in een rolstoel die had ik altijd al willen hebben. Als kind heb ik uren met Barbie gespeeld. Maar ze zag er niet uit zoals ik. Voor kinderen die vandaag in een rolstoel zitten is dat gelukkig anders.

De eerste Barbie met een handicap werd in 2019 gelanceerd met de Barbie Fashionista in een rolstoel – een grote stap voor Mattel. De speelgoedgigant uit Californië had de integratie van handicaps al in 1997 verkend met Becky, schoolfotografe en vriendin van Barbie. Een jong meisje met hersenverlamming had echter al snel door dat Becky’s rolstoel niet in Barbie’s droomhuis paste en schreef Mattel om te vragen of ze het huis toegankelijker konden maken. In plaats van het Barbiehuis aan te passen stopte Mattel gewoon met de productie van de Becky in een rolstoel.

Kinderen willen zich kunnen identificeren met hun poppen. Becky is nu eenmaal Barbie niet. Daarom is de Barbie lijn sinds 2019 uitgebreid met Barbie poppen met protheses, gehoorapparaten, vitiligo en andere beperkingen. Volgens Mattel was Barbie in een rolstoel de op één na populairste Fashionista-pop in 2020 en stond ze in 2022 nog steeds in de top tien van populairste poppen wereldwijd, wat bewijst dat er een enorme vraag is naar poppen met een handicap.
Barbie is één van de meest wereldwijd erkende merken voor speelgoed voor jonge kinderen, maar er zijn ook andere merken die divers speelgoed voor gehandicapten op de markt hebben gebracht. Lego heeft in veel City and Friends sets rolstoelhellingen en -gebruikers in de sets verwerkt, variërend van appartementen tot skateparken. De nieuwe City set 60365 Apartment Building laat ook een nieuwe scootmobiel zien, en de scootmobiel kan zelfs het gebouw in!

Uit onderzoek blijkt dat wanneer kinderen alleen met poppen spelen, ze praten over de gedachten en gevoelens van anderen en ze daarbij een gebied in de hersenen activeren dat geassocieerd wordt met sociale verwerking en empathie. Spelen met inclusief speelgoed vergroot het vermogen om zich in te leven in de wereld van kinderen met een beperking. Voor kinderen met een beperking is het belangrijk dat ze zich kunnen herkennen in hun speelgoed. Een win-win.

Hoe divers is diversiteit?

Posted on By Veerle Baert

Op 25 maart werd bij De Standaard in podcastreeks ‘Stem Z’ een aflevering gereleased over de diversiteit in de politiek. Kato Van Roy oppert terecht dat politici al te vaak wit, hoogopgeleid en van middelbare leeftijd zijn en ze vraagt zich af of hoe jongeren hierover denken.

In de podcast komen genderidentiteit, opleidingsniveau, de man-vrouw verhouding en etniciteit in de politiek uitgebreid aan bod. Personen met een beperking worden tijdens de uitzending echter niet besproken. Nochtans beweren de jongeren in de podcast dat ze meer inclusie in de politiek nodig achten.

Een substantieel deel van de bevolking wordt vergeten als we het hebben over diversiteit in de politiek. Hoe komt dat eigenlijk?

Er zijn geen officiële statistieken beschikbaar over het exacte percentage Vlamingen met een beperking. Echter, uit bevolkingsenquêtes blijkt dat dit percentage naar schatting tussen de 16 en 24 procent ligt. Het percentage personen met een beperking dat daadwerkelijk een politiek mandaat opneemt of op dat op een verkiezingslijst voorkomt is eerder (excusez le mot) beperkt. Veel mensen met een handicap tonen maatschappelijke betrokkenheid, bijvoorbeeld door deel te nemen aan belangengroepen. Echter, de overstap naar de politiek wordt zelden gemaakt.

De mogelijkheid om actief betrokken te zijn bij de politiek is van essentieel belang voor een ware democratie. Het gaat niet alleen om het volgen van politiek nieuws in de media, maar ook om de daadwerkelijke deelname aan het politieke proces door zich kandidaat te stellen voor verkiezingen of lid te worden van een politieke partij. Voor mensen met een handicap is dit niet altijd vanzelfsprekend, aangezien zij vaak te maken krijgen met allerlei obstakels. Fysieke toegankelijkheid is een eerste vereiste. Als een gemeenteraadslid naar een gebouw moet zonder lift dan wordt de persoon met een beperking gehandicapt gemaakt door de omgeving. Hoe toegankelijk is het Belgische federaal halfrond voor rolstoelgebruikers? Veel mensen met een beperking hebben ook hun bedenkingen over de toegankelijkheid van de functie zelf. Het is niet altijd duidelijk wat de consequenties zijn van het aanvaarden van een politiek mandaat voor hun arbeidsongeschiktheidsuitkering.

Het is van cruciaal belang dat we streven naar volledige inclusie van mensen met een handicap in onze samenleving. Zowel de Verenigde Naties als de Europese Unie hebben zich hiertoe verbonden. De VN bevordert de politieke participatie van mensen met een handicap door middel van het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, terwijl de EU via haar Handvest van de grondrechten van de Europese Unie elke burger het recht op stemmen en verkiesbaarheid garandeert, zowel bij Europese als bij lokale verkiezingen.

We kiezen binnenkort onze volksvertegenwoordigers en gemeenteraadsleden. Mensen stemmen op degene die hen vertegenwoordigen. Dat betekent dat die vertegenwoordiging zo divers mogelijk moet zijn want alleen zo kunnen ze de juiste beslissingen nemen. In de podcast wordt beweerd dat vrouwen op de lijst impliceert dat vrouwelijke kiezers op hen zullen stemmen. Geldt hetzelfde voor personen met een beperking? Je stemt toch op iemand waarin je je herkent? 

In Nederland stelde voormalig minister van Binnenlandse Zaken Hanke Bruins Slot een aanjaagteam van bestuurders met een beperking in om de politieke participatie door mensen met een beperking te stimuleren. De leden maken gebruik van hun ervaringen als burgemeester,  gemeenteraadslid of bestuurder bij een waterwegbeheerder om als rolmodel de interesse en participatie in politiek en bestuur te bevorderen. Ze ondersteunen mensen met een beperking om actief te worden in de politiek en moedigen gemeenten, provincies, waterwegbeheerders en politieke partijen aan om zich meer toegankelijk op te stellen en geschikte vormen van ondersteuning te bieden.

Als premier De Croo in de podcast beweert dat we ons bevinden in een disruptieve eeuw, de eeuw van de vrouw, dan lijkt het me tijd voor een disruptieve eeuw van de persoon met een beperking: 16 % van de kiezers lijkt me een stevig aantal om voor te gaan.

Ik gaf voorgaande bedenking ook mee in aan De Standaard en die antwoordde als volgt: “Je hebt 100 procent gelijk: we hebben het in de aflevering over diversiteit niet gehad over personen met een beperking en dat is inderdaad spijtig. Het is geen bewuste keuze geweest, we hebben een aantal invalshoeken gekozen in de volle wetenschap dat we nooit helemaal volledig kunnen zijn in een relatief korte podcastaflevering die mikt op jonge kiezers.”
Zijn er onder de jonge kiezers dan geen jongeren die zelf of een familielid met een beperking hebben? Ik heb een donkerrood vermoeden van wel.

Ervaringsdeskundigen inzetten in hoger onderwijs

Posted on By Veerle Baert

In maart trok ik samen met collega Lien en 9 studenten sociaal werk richting Valence om deel te nemen aan een ‘blended intensive program’ met als thema ‘service users as expert by experience’. In totaal namen 38 studenten en 9 docenten uit 4 verschillende EU landen (Frankrijk, Ierland, Zweden en België) deel. Samen met Franse sociaal werkers en ervaringsdeskundigen bogen we ons over het thema ‘family migration’.

In het sociaal werk zijn er overal ter wereld overeenkomsten te vinden. Of je nu in Zweden, België, Ierland of Frankrijk studeert, de kernprincipes en uitdagingen blijven vaak dezelfde. Een van deze uitdagingen, die diep geworteld is in de menselijke geschiedenis, is migratie en meer specifiek, de ervaring van families die hun land verlaten op zoek naar asiel in een ander land, stond centraal in onze aandacht tijdens die week.

Toekomstige maatschappelijk werkers krijgen waarschijnlijk in hun carrière te maken met mensen die zich in deze complexe situatie bevinden. Wellicht komen ze ooit in contact met vrouwen, mannen en kinderen die hun thuis hebben moeten verlaten vanwege verschillende redenen, zoals politieke conflicten, oorlog, economische moeilijkheden of persoonlijke veiligheidskwesties.

Voor een sociaal werker is het cruciaal om zich bewust te zijn van de diverse behoeften en uitdagingen waarmee deze individuen en gezinnen worden geconfronteerd. Van emotionele trauma’s tot praktische obstakels bij het integreren in een nieuw land, als sociaal werker speel je een belangrijke rol in het bieden van ondersteuning en begeleiding.

Door onze studenten zich te laten verdiepen in deze thematiek en door empathie en begrip te tonen, kunnen ze een positieve impact hebben op het leven van degenen die ze helpen. Of zoals een ervaringsdeskundige zei: ‘For you it is just a job, for me it’s my life.’

Deze week was een uitdaging: de studenten kenden elkaar niet op voorhand maar moesten de hele week samen school lopen, bezoeken afleggen en werken aan opdrachten. De verschillen tussen de landen bleken soms groter dan gedacht. De studenten verschilden ook sterk in leeftijd: de jongste student was 19 jaar en de oudste 49 jaar. Ook deze intergenerationele verschillen moesten de studenten overwinnen.
De studenten konden aan de lijve ondervinden hoe taal een barrière kan zijn. Alleen voor de Ieren was Engels de moedertaal. De Belgische studenten switchten relatief vlot tussen het Engels en het Frans hoewel het soms zoeken was naar de juiste en gepaste woorden. Op deze manier ontdekten de studenten hoe moeilijk het moet zijn voor migranten om aan te komen in een land waarvan de taal niet kennen. Voor veel onder hen was dit een echte eye-opener.

“Ik zal de moeilijkheden die we ondervonden op taalvlak deze week nooit vergeten in mijn later beroep als sociaal werker. Hoewel Engels onze gemeenschappelijke voertaal was, liepen de frustraties soms hoog op als we niet de exacte woorden konden vinden om onze gevoelens of gedachten tegenover elkaar te kunnen uiten.”

Het leren van ervaringsdeskundigen kent vele voordelen.

  • Ervaringsdeskundigen delen hun persoonlijke ervaringen, wat kan leiden tot waardevolle lessen die niet altijd te vinden zijn in boeken.
  • Door te luisteren naar hun verhalen kunnen studenten hun vermogen om empathie te tonen vergroten en een dieper begrip ontwikkelen voor de complexiteit van bepaalde situaties.
  • Ervaringsdeskundigen delen vaak nuttige tips en strategieën die ze hebben ontwikkeld om met uitdagingen om te gaan. Deze kunnen direct toepasbaar zijn in verschillende situaties.
  • Het horen van verhalen van mensen die obstakels hebben overwonnen, kan inspirerend zijn en hen motiveren om hun eigen uitdagingen aan te gaan.
  • Empowerment en inclusie: Door ervaringsdeskundigen te betrekken bij leer- en ontwikkelingsprocessen, kunnen we bijdragen aan empowerment en inclusie. Het erkennen en waarderen van de stem van de ervaringsdeskundige helpt een omgeving te creëren waarin iedereen wordt aangemoedigd om deel te nemen en bij te dragen, ongeacht hun achtergrond.

Zowel studenten als docenten waren dankbaar voor de leerkansen deze week. Via deze internationale leerweek kregen ze de kans om bij te dragen aan een meer inclusieve en ondersteunende samenleving voor iedereen, ongeacht hun achtergrond of afkomst.